Newsletter

Φώτα, Αη Γιάννη

ΦΑΝΕΣ » Ήθη και Έθιμα » Φώτα, Αη Γιάννη

                   Φώτα,  Αη Γιάννη,  Κάλαντα Φώτων και Αη Γιαννιού,  Παινέματα

                          από την Ελευθερία και τον Απόστολο Ι. Κυριατσούλη

Στον εσπερινό της παραμονής των Φωτών (Θεοφανείων) οι συγχωριανοί μας έπαιρναν στην εκκλησία δεματάκια με κλαδιά ελιάς. Τα άφηναν στα παράθυρα της εκκλησίας και τα έπαιρναν το πρωί μετά το τέλος της θείας λειτουργίας μαζί με τον αγιασμό, για να ραντίσουν μ’ αυτά τα περιβόλια, τ’ αμπέλια, τους κήπους, τα χωράφια, τα ζώα τους, «τα έχει τους», όπως έλεγαν την περιουσία στους. Τα φύλλα της αγιασμένης ελιάς τα χρησιμοποιούσαν και για να θυμιάζουν στο ξεμάτιασμα. Όταν τελείωνε η λειτουργία, ο παπάς γύριζε τα σπίτια και τ’ αγίαζε ψάλλοντας το «εν Ιορδάνη». Και όταν ο παπάς χτυπούσε την καμπάνα της εκκλησίας για τον εσπερινό των Θεοφανείων, τρέχανε όλα τα παιδιά με τα φαναράκια τους για να πάρουνε το άγιο φως στα σπίτια τους. Εκεί τσούϊζαν (καψάλιζαν) η μάνα ή  η γιαγιά τα μαλλιά τους σταυρωτά λέγοντας: «σήμερα τα φώτα κι ο φωτισμός», για να φωτιστούν. Και έπειτα γύριζαν στα σοκκάκια του χωριού λέγοντας τα κάλαντα.

Το πρωί των Φωτών, την λειτουργία των Θεοφανείων και του αγιασμού των υδάτων, την παρακολουθούσαν όλοι οι κάτοικοι του χωριού. Αν έβρεχε ο αγιασμός γινόταν μέσα στην εκκλησία, διαφορετικά έξω, στην πάνω αυλή της εκκλησίας. Έβαζαν πάνω στο τραπέζι μια σκάφη με νερό και έριχναν μέσα νεράντζια. Και αφού διάβαζε ο παπάς το Ευαγγέλιο και έψαλλε το «εν Ιορδάνη», όλοι  γέμιζαν με αγιασμό το δικό τους λαομανάκι (μικρή κανάτα) για να πιούν και για να πάρουν στα σπίτια τους.

Οι γιορτινές εκδηλώσεις της ημέρας αυτής ήταν το ίδιο έντονες όπως των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς.

Όμως το βράδυ είναι η παραμονή του Αη Γιάννη του Προδρόμου και γιορτάζει η εκκλησία μας, το «Καθολικό» μας. Εδώ πρέπει να σημειώσουμε, πως ο Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού μας ονομάζεται «ο Πρόδρομος».

Η καμπάνα σημαίνει για τον εσπερινό. Η πλατεία και ο δρόμος προς την εκκλησία στρωμένοι με μυρτιές υποδέχονται τον δεσπότη μας, τους επισήμους και όλους τους επισκέπτες, που έρχονται από τα κοντινά χωριά να τιμήσουν τον Αη Γιάννη, με τα πεντάρτια τους.

Στο χωριό το όνομα που επικρατεί είναι το όνομα Γιάννης, λόγω της εκκλησία μας. Και μια συνηθισμένη έκφραση που λέμε είναι «σπίτι που δεν έχει Γιάννη προκοπή ποτέ δεν κάνει». Πολλές φορές, μετά τον εσπερινό γινόταν χοροεσπερίδα που διοργάνωνε η νεολαία σ’ ένα από τα καφενεία του χωριού. 

Ανήμερα (της γιορτής),το πρωί, όλοι μικροί, μεγάλοι ντυμένοι με τα γιορτινά τους ρούχα πήγαιναν στην εκκλησία. Μετά οι άντρες στα καφενεία για καφέ και οι γυναίκες στα σπίτια για την ετοιμασία του μεσημεριανού φαγητού. Από νωρίς τ’ απόγευμα όλα τα καφενεία ήταν γεμάτα κόσμο.  

Και όσο βράδιαζε το γλέντι άναβε. Στην εποχή του «τζουμπόξ» και επειδή όλα τα καφενεία είχαν από ένα, τα λαϊκά τραγούδια μαζί με τις φωνές αυτών που διασκέδαζαν ακούγονταν σχεδόν σ’ όλο το χωριό. Μετά το καφενείο η συνέχεια του γλεντιού γινόταν πάλι στα σπίτια των γιορτιάρηδων. Όλα τα σπίτια με ανοιχτές τις πόρτες, και ας έκανε κρύο και βροχή, έτοιμα να τους υποδεχτούν. Όλους τους Γιάννηδες θα τους χαιρετίσουν απόψε, σ’ όλους πρέπει να γυρίσουν για να τους ευχηθούν «και του χρόνου χαρούμενοι». Τα τραπέζια στρωμένα στη μέση του σπιτιού. Ο τηγανιτός μπακαλιάρος κυριαρχεί στους μεζέδες. Το κρασί, η μαστίχα, το τραγούδι, τα κάλαντα των Φωτών, τα παινέματα, ήταν αναπόσπασταμέρη του γλεντιού.

Ένα από τα έθιμα της εποχής κατά τις ημέρες των γιορτών και προπαντός τ’ Αη Γιαννιού, ήταν οι νεαροί να πηγαίνουν στους αομάες (κοτέτσια) να κλέβουν πούλτες (κότες), και να τις παίρνουν, είτε στον καφενέ που διασκέδαζαν, είτε στην νοικοκυρά του σπιτιού που πήγαιναν για την γιορτή, για ένα μεζέ παραπάνω. Σε πολλές περιπτώσεις βέβαια οι πούλτες προέρχονταν από τον αομά της ίδιας της νοικοκυράς. Αυτό όμως το φανέρωναν την επόμενη μέρα.

Σίγουρα η κατανάλωση των ποτών, την βραδιά τ’ Αη Γιαννιού ήταν μεγαλύτερη απ’ ότι των άλλων γιορτών εξ αιτίας και των πολλών γιορτιάρηδων.

Και αυτός είναι ο λόγος που εμείς οι Φανενοί λέμε «στις Φάνες τ’ Αη Γιαννιού και οι πετεινοί μεθκιούν».

Και με το γλέντι τ’ Αη Γιαννιού τελειώνουν οι γιορτές, και την άλλη μέρα οι μεγάλοι πηγαίνουν στις δουλειές τους και οι μικροί στο σχολείο.

Βέβαια με την εξέλιξη των τελευταίων χρόνων (τηλέφωνο, τηλεόραση, διαδίκτυο),πολλά από τα έθιμα αυτά και προπάντων ο τρόπος του γλεντιού έχουν ατονήσει. Γι’ αυτό και όσοι τα έζησαν τ’ αναπολούν και τα διηγούνται με νοσταλγία.  

  

                   ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ

                   Σήμερον είναι των Φωτών  κι είναι μεγάλη μέρα

              και οι παπάδες περπατούν με το σταυρό στη χέρα.

              Και μέσ’ τα σπίτια μπαίνουνε και λέν’ τον Ιορδάνη

              βοήθεια να τον έχουμε τον μέγα Ιωάννη.

Σελίδες:
 
             
               
    Διαχειριστής Σελίδας - Ρουβήμ Καρασάββας: Τηλ. 6979014331 Email: rouvim@oprodromos.com

  Πρόεδος Πολιτιστικού - Εμμανουήλ Γκουσιόπουλος: Τηλ. 6946087109
Email: info@oprodromos.com